Elke ChatGPT-vraag, elke AI-gegenereerde afbeelding en elke chatbot op je website kost stroom. Heel veel stroom. De chips die dat rekenwerk doen, verslinden energie, en daar wil het nieuwe Nederlandse agentschap NADI nu iets aan doen. Samen met het Duitse SPRIND looft NADI 40 miljoen euro uit aan teams die de volgende generatie zuinige AI-chips ontwerpen. Wie meedoet, kan rekenen op miljoenen aan financiering en toegang tot technische begeleiding. De inschrijving loopt tot 30 november, dus er is nog tijd om mee te doen.
Wat NADI precies is
NADI staat voor Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie en is in september 2026 opgericht met 500 miljoen euro uit de Prinsjesdag-begroting. Het idee komt rechtstreeks van DARPA, het Amerikaanse agentschap dat decennia geleden meehielp aan de ontwikkeling van internet en gps. Duitsland heeft al sinds 2019 zijn eigen variant, SPRIND, en Groot-Brittannië volgde in 2021 met ARIA. NADI moet hetzelfde gaan doen voor Nederland: onderzoek met hoog technologisch risico naar de markt brengen, op plekken waar gewone investeerders wegblijven omdat het hun te onzeker is.
Het agentschap werkt niet met subsidies, maar koopt onderzoeksdiensten en prototypes in voordat die op de markt komen. Dat is een bewuste keuze: NADI wil opdrachtgever zijn, niet geldverstrekker, en stuurt dus actief op resultaat. AI-ondernemer Jelle Prins, bekend van Cradle, trekt de kar in de opstartfase samen met deeptech-investeerder Beau-Anne Chilla. Benieuwd hoe AI buiten chips om de bedrijfswereld raakt? Lees ook hoe AI-agents je bedrijf al aan het veranderen zijn.
Waarom AI-chips zoveel stroom slurpen
Een taalmodel trainen vraagt enorme rekenkracht, en die rekenkracht komt uit datacenters vol gespecialiseerde chips die continu op topsnelheid draaien. Die chips zijn nu vooral geoptimaliseerd voor snelheid, niet voor energieverbruik. Het gevolg: de stroomvraag van datacenters groeit sneller dan het elektriciteitsnet kan bijbenen, een probleem waar Nederland met zijn volle netten al tegenaan loopt. NADI en SPRIND willen daarom niet zomaar een betere chip, maar een chip die hetzelfde rekenwerk doet met een fractie van de energie.
Er speelt ook een geopolitiek belang. Europa is voor zijn AI-chips nu grotendeels afhankelijk van Amerikaanse en Taiwanese producenten. Een eigen, zuinig ontwerp zou die afhankelijkheid verkleinen en Europese bedrijven een eigen plek geven in een markt die nu wordt gedomineerd door een handvol spelers buiten de EU.
Nederland heeft met ASML en NXP al een stevige positie in de wereldwijde chipketen, maar dat gaat vooral om de machines waarmee chips worden gemaakt en om halfgeleiders voor andere toepassingen, niet om het ontwerp van AI-chips zelf. Juist daar wil NADI een gat vullen: het stuk tussen een goed idee op papier en een werkend ontwerp dat een chipfabriek daadwerkelijk kan produceren.
Hoe de wedstrijd in elkaar zit
Teams uit Nederland en de rest van Europa kunnen zich tot 30 november inschrijven. Uit alle aanmeldingen selecteren NADI en SPRIND zeven teams, die elk 2,6 miljoen euro krijgen om hun ontwerp acht maanden lang uit te werken, inclusief technische en commerciële begeleiding. Daarna volgt een tweede ronde: de drie beste teams krijgen een vervolgfinanciering van 7 miljoen euro per team om hun chip verder te brengen. Volgens NOS is het doel om het ontwerpproces van AI-chips, dat nu jaren duurt, terug te brengen tot enkele weken.
Dat tempo is niet toevallig. Nederland kent genoeg kennisinstellingen en start-ups met goede ideeën, maar mist vaak de brug tussen een werkend prototype en een product dat echt op de markt komt. Precies dat gat probeert NADI te dichten, een beetje zoals durfkapitaal de afgelopen jaren Nederlandse quantumbedrijven aan recordinvesteringen hielp.
Wie kan meedoen
De oproep staat open voor individuele wetenschappers, start-ups, gevestigde bedrijven, universiteiten en kennisinstellingen. Je hoeft dus geen gigantisch chipbedrijf te zijn om mee te dingen: een klein team met een scherp idee over chipontwerp of energiezuinige architectuur maakt net zo goed kans. Meer details over de voorwaarden en de aanmeldprocedure staan op de website van NADI. SPRIND bestaat al sinds 2019 en financierde eerder uitdagingen rond onderwerpen als energieopslag en innovatieve antibiotica, dus de begeleiding die Nederlandse teams krijgen komt niet uit het niets.
Voor bedrijven die zelf niet aan chipontwerp doen, is dit programma ook om een andere reden interessant. Het laat zien waar de overheid de komende jaren op inzet, en dat is relevant als je een technologiebedrijf runt of overweegt te investeren in AI-infrastructuur. Energiezuinige hardware wordt onvermijdelijk een onderwerp bij elke IT-investering, zeker nu AI-gebruik op de werkvloer alleen maar toeneemt en de rekening daarvoor ergens terechtkomt.
Wat dit betekent voor Nederlandse ondernemers
Je hoeft geen chipontwerper te zijn om hier iets aan te hebben. Het fonds is een signaal dat de Nederlandse overheid AI-infrastructuur serieus neemt als economische kans, niet alleen als technologietrend. Werk je in de tech, hardware of energie, dan is dit een programma om in de gaten te houden, ook als je zelf niet meedoet. De teams die hier uitkomen, hebben binnen een paar jaar misschien een chip die in elk datacenter past, en dat raakt uiteindelijk iedereen die met AI werkt of erin investeert. Houd de aanmeldtermijn van 30 november in de agenda, want wie nog een team wil vormen, moet nu schakelen.