Een medewerker van Bunq kreeg op een gewone werkdag een videogesprek van zijn topman Ali Niknam. Alleen was het Niknam niet. Het was een AI-gegenereerde versie van zijn stem en gezicht, met een simpel verzoek: maak snel een groot bedrag over. De medewerker trapte er niet in, maar het incident liet precies zien waar criminelen nu op inzetten: niet meer je wachtwoord stelen, maar gewoon je baas nabouwen.
Dit is geen sciencefiction meer. Het gebeurt bij bedrijven zoals die van jou, en de techniek erachter wordt met de maand overtuigender.
Hoe een deepfake-telefoontje je bedrijf kan opbreken
De aanval is bijna altijd hetzelfde patroon. Eerst krijgt iemand op de financiële afdeling een appje of mailtje dat lijkt te komen van de directeur. Urgentie staat voorop: een overname, een deadline, een vertrouwelijke deal die geheim moet blijven. Daarna volgt een telefoon- of videogesprek waarin een nagemaakte stem de druk verhoogt.
Precies dit overkwam Ferrari in juli 2024. Een manager kreeg WhatsApp-berichten van een onbekend nummer die leken van CEO Benedetto Vigna te komen, compleet met profielfoto voor het Ferrari-logo. In het telefoongesprek dat volgde klonk een stem met Vigna's Zuid-Italiaanse accent, die aandrong op een vertrouwelijke financiële transactie. Dat meldt MIT Sloan Review, dat de manager zelf klein verschil in toonhoogte opviel.
De manager kon dat niet hardop checken zonder achterdocht te wekken. Dus stelde hij een vraag die alleen de echte Vigna kon beantwoorden: de titel van een boek dat zijn baas kort daarvoor had aangeraden. Stilte aan de andere kant. De beller hing op.
Waarom dit precies nu overal opduikt
Deepfake-fraude is geen incident meer, het is een trend. Volgens de Deepfake Trends 2024-studie van identiteitsverificatiebedrijf Regula, besproken op ioplus.nl, kreeg 49 procent van de bedrijven wereldwijd te maken met audio- of videofraude via nepbeelden. Tussen 2022 en 2024 steeg het aantal audio-deepfakes met 12 procent en het aantal video-deepfakes met 20 procent. In Nederland werden vooral de financiële sector, de luchtvaart en de technologiesector getroffen.
De techniek is simpelweg toegankelijker geworden. Een paar minuten audio van een LinkedIn-video of een podcastoptreden is vaak al genoeg om een stem te klonen. Wil je weten hoe snel criminelen ook AI zelf inzetten om systemen binnen te komen? Daarover schreven we al dat zelfs OpenAI en Google waarschuwen voor AI-hackers, en deepfake-stemmen passen precies in dat plaatje.
Wat Bunq ervan leerde
Terug naar Niknam. Hij deelde het voorval zelf op LinkedIn, kort na de poging in 2023. Tegen NOS zei hij dat de kwaliteit van dit soort video's "heel erg snel" toeneemt en dat "dit alleen nog maar erger gaat worden". Frank Groenewegen, partner Cyber Risk bij Deloitte, vertelde de omroep dat zo'n scenario inmiddels onderdeel is van de fraudesimulaties die het bedrijf met klantbesturen oefent. TU Delft-onderzoeker Olya Kudina noemde het goed teken dat de Bunq-medewerker niet introk, maar wees erop dat de context van het verzoek ongebruikelijk aanvoelde, en dat mensen daar vaak gevoelig genoeg voor zijn als ze weten waarop ze moeten letten.
Dat laatste is de kern. Niet elke medewerker kan een AI-stem technisch herkennen, maar iedereen kan leren dat een ongebruikelijk verzoek om snel geld over te maken altijd een extra check waard is, hoe overtuigend de stem of het gezicht ook klinkt.
Wat je er morgen al aan doet
Een paar simpele maatregelen helpen al enorm:
- Spreek binnen je team een controlevraag of codewoord af die nooit per telefoon, mail of video wordt gedeeld, zoals Ferrari's manager deed met zijn boektitel-vraag.
- Stel een vast protocol in voor spoedoverboekingen: altijd terugbellen via een intern, bekend nummer, nooit via het nummer waarmee het verzoek binnenkomt.
- Zet een tweede handtekening of goedkeuring verplicht boven een bepaald bedrag, ook als de opdracht "dringend" wordt genoemd.
- Train je financiële en secretariaatsmedewerkers specifiek op dit scenario, niet alleen op klassieke phishingmails.
Dit soort maatregelen overlapt trouwens met wat veel bedrijven al moeten regelen onder de nieuwe cyberbeveiligingswet, die risicobeheer en incidentrespons verplicht stelt voor een groeiende groep ondernemingen. Wie dat proces al op orde heeft, hoeft voor deepfake-fraude alleen een extra scenario toe te voegen aan bestaande procedures.
De mens blijft de beste detector
Opvallend aan zowel het Bunq- als het Ferrari-voorval is dat geen technisch detectiesysteem de fraude stopte. Het was een mens die een afwijking opmerkte en durfde door te vragen. Dat is goed nieuws, want het betekent dat je als bedrijf niet hoeft te wachten op perfecte detectiesoftware om jezelf te beschermen.
Het is ook een reden om intern open te praten over hoe medewerkers met AI omgaan. Niet iedereen vertelt vrijuit welke tools ze gebruiken: eerder bleek al dat de helft van de werknemers stiekem AI gebruikt op de werkvloer. Diezelfde cultuur van zwijgen maakt het ook moeilijker om een verdachte deepfake-poging direct intern te melden. Maak het dus makkelijk en gewoon om te zeggen: "Dit voelde niet goed", zonder dat iemand zich dom voelt omdat de stem zo echt klonk.